Wat is een baken? Van zeemerk tot richtpunt
Een baken is een vast herkenningsteken, vooral op zee of langs de kust, dat de weg wijst. Figuurlijk is het een richtpunt of voorbeeld waar je je aan kunt oriënteren.
Een baken is oorspronkelijk een teken dat schippers de weg wijst: een paal, ton of lichtbaken bij vaargeulen en kusten. Wie zijn bakens verzet, verandert van koers, en dat zeggen we ook over beleid en overtuigingen. Het woord is vandaag nog even bruikbaar in de scheepvaart als in gewone taal.
- Zeemerk of waarschuwingsteken. *Het baken markeert de ondiepte.*
- Lichtbaken of radiobaken. *Het radiobaken stuurt een signaal naar vliegtuigen.*
- Richtpunt of voorbeeld (figuurlijk). *Zij was een baken van rust in de chaos.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Lidwoord | het baken | Het baken staat in zee. |
| Meervoud | bakens | De bakens zijn verlicht. |
| Verkleinwoord | bakentje | Een bakentje op de dijk. |
| Samenstelling | lichtbaken, radiobaken | Het lichtbaken knippert. |
| Verwant werkwoord | afbakenen | Je bakent het terrein af. |
Zo gebruik je het
- Het rode baken waarschuwt voor de zandbank.Letterlijk gebruik, vooral in de scheepvaart.
- Met dit besluit zet de regering de bakens zo uit.Figuurlijk en formeel: de koers wordt bepaald.
- De nieuwe minister wil de bakens verzetten.Vaste uitdrukking uit het krantentaalregister.
Uitdrukkingen en verwanten
- De bakens verzetten betekent van koers veranderen of het beleid wijzigen.
- Bakens uitzetten is richtlijnen of grenzen vastleggen.
- Afbakenen is een gebied of begrip precies omlijnen; het werkwoord komt van baken.
- Het Engelse *beacon* is een verwant woord uit dezelfde Germaanse wortel; in het Nederlands is het bij ons vooral een zeewoord gebleven.
Is een baken hetzelfde als een boei?
Nee, een boei drijft op het water, terwijl een baken vast staat, bijvoorbeeld op de bodem of op het land. Beide wijzen schippers de weg, net als het licht van een vuurtoren.
Wat betekent baken als werkwoord?
Als werkwoord bestaat het nauwelijks los, maar je kent *afbakenen*: een grens trekken. Een kust wordt bijvoorbeeld afgebakend met bakens.