Nacht: het donkere deel van het etmaal en een handvol gezegden
De nacht is de periode van het etmaal waarin het donker is, grofweg van zonsondergang tot zonsopgang. Het woord komt ook voor in vaste uitdrukkingen als 's nachts en bij nacht en ontij.
De nacht is het deel van het etmaal waarin de zon onder de horizon staat. Het woord is zo oud dat het in 's nachts nog steeds een versteende tweede naamval met zich meedraagt. Na de avond begint de nacht pas echt als het donker is.
- De donkere periode van het etmaal. *Het was een koude, heldere nacht.*
- De tijd waarin je slaapt of hoort te slapen. *Een goede nacht gewenst.*
- Figuurlijk: duisternis. *In de nacht der tijden.*
- Als bijwoord ('s nachts). *'s Nachts is het hier stil.*
Vormen
| Vorm | Woord | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Enkelvoud | de nacht | een lange nacht |
| Meervoud | nachten | drie nachten achter elkaar |
| Verkleinwoord | het nachtje | nog een nachtje slapen |
| Bijwoord | 's nachts, vannacht | vannacht heb ik slecht geslapen |
| Samenstellingen | nachtdienst, middernacht | hij draait nachtdienst |
Zo gebruik je het
- Ze werkt 's nachts in het ziekenhuis.Telkens in de nacht; het apostrof en de s horen erbij.
- Vannacht heb ik vreemd gedroomd.Vannacht kan over de afgelopen of over de komende nacht gaan; de context beslist.
- Ze kwamen bij nacht en ontij aan.Vaste uitdrukking uit de schrijftaal, ook in Vlaanderen bekend.
Vannacht of gisteravond?
- Vannacht is de nacht die net voorbij is of die eraan komt. *Vannacht was het onweer.*
- Gisteravond gaat over de avond zelf, dus vóór het slapengaan. *Gisteravond zijn we naar de bioscoop geweest.*
- Bij nacht en ontij betekent letterlijk bij donker en slecht weer; ontij is een oud woord voor noodweer. Het betekent: onder alle omstandigheden.
- Slapeloze nacht is een nacht zonder slaap.
Is het 'in de nacht' of 's nachts'?
Beide kan. 'In de nacht' wijst op één bepaalde nacht, 's nachts' op een gewoonte of een algemene tijdsaanduiding.
Wat is het meervoud van nacht?
Het meervoud is nachten. Anders dan in het Duits (Nächte) krijgt het woord geen umlaut.